Λαδανιά από την Ικαρία: Θα την αγαπήσεις με όλη σου την καρδιά!

Η λαδανιά (Cistus incanus), ένα από τα πιο γνωστά βότανα της Ελλάδας, είναι ένα ανεκτίμητο δώρο της φύσης, ιδιαίτερα για την υγεία της καρδιάς. Στην Ικαρία, το νησί που έχει συνδεθεί με τη μακροζωία και την καλή υγεία, η λαδανιά είναι αυτοφυής και αποτελεί βασικό συστατικό της παραδοσιακής ιατρικής. Είναι “το βότανο που αγαπάει την καρδιά μας”, όπως λένε οι Ικαριώτες και όχι άδικα! Σε αυτό το άρθρο, θα εξερευνήσουμε τα οφέλη της λαδανιάς για το καρδιαγγειακό σύστημα, βασισμένα σε επιστημονικές μελέτες, και θα εξηγήσουμε γιατί αξίζει να την ενσωματώσουμε στις καθημερινές μας συνήθειες.

Τι Είναι η Λαδανιά;

Η λαδανιά είναι ένας θάμνος που ευδοκιμεί σε άνυδρες και βραχώδεις περιοχές, όπως η Ικαρία, και φημίζεται για τις ρητινώδεις ουσίες της, οι οποίες αξιοποιούνται εδώ και αιώνες για φαρμακευτικούς σκοπούς. Στο έργο του Περί Ύλης Ιατρικής (De Materia Medica), ο Διοσκουρίδης περιγράφει λεπτομερώς το λάδανο, τη ρητίνη που παράγεται από τη λαδανιά. Αναφέρει τις φαρμακευτικές του ιδιότητες, όπως η επούλωση πληγών, η ενίσχυση του αναπνευστικού συστήματος και η φροντίδα του δέρματος, ενώ σε μικρές δόσεις αναφέρεται ως καρδιοτονωτικό. Επιπλέον, το λάδανο θεωρούνταν ιδανικό για την καταπράυνση φλεγμονών και την αποτοξίνωση του οργανισμού. Σήμερα, η σύγχρονη επιστήμη επιβεβαιώνει πολλές από αυτές τις παραδοσιακές εφαρμογές.

Ευεργετικές Ιδιότητες της Λαδανιάς για την Καρδιά

Η καρδιαγγειακή υγεία είναι ζωτικής σημασίας για την ποιότητα και τη διάρκεια της ζωής μας. Μελέτες έχουν δείξει ότι το Cistus creticus, όπως είναι η επιστημονική ονομασία της λαδανιάς, μπορεί να έχει σημαντικές θετικές επιδράσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα, χάρη στις αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές του.

1. Αντιοξειδωτική Δράση

Η λαδανιά αποτελεί έναν πραγματικό θησαυρό αντιοξειδωτικών, καθώς είναι πλούσια σε πολυφαινόλες, όπως οι φλαβονοειδείς ενώσεις, που συμβάλλουν στην προστασία του οργανισμού από το οξειδωτικό στρες. Οι πολυφαινόλες αυτές περιλαμβάνουν ισχυρές βιοδραστικές ουσίες, όπως οι προανθοκυανιδίνες, οι οποίες έχουν αναγνωριστεί για την ικανότητά τους να προστατεύουν το καρδιαγγειακό σύστημα.

Σύμφωνα με τη μελέτη του Petereit και των συνεργατών του (1991), οι προανθοκυανιδίνες που περιέχει η λαδανιά δρουν εξαιρετικά αποτελεσματικά στην προστασία των αγγειακών τοιχωμάτων από την οξείδωση. Ο οξειδωτικός μηχανισμός, που προκαλείται από τις ελεύθερες ρίζες, είναι ένας από τους κύριους παράγοντες για την ανάπτυξη της αθηροσκλήρωσης. Οι ελεύθερες ρίζες μπορούν να επιτεθούν στα λιπίδια της μεμβράνης των αγγείων, προκαλώντας βλάβες που οδηγούν στη δημιουργία αθηρωματικών πλακών. Αυτές οι πλάκες ευθύνονται για τη στένωση των αγγείων, την αύξηση της αρτηριακής πίεσης και, τελικά, τον αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Οι προανθοκυανιδίνες της λαδανιάς, ωστόσο, έχουν τη δυνατότητα να εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες και να αποτρέπουν τη διαδικασία της οξείδωσης. Με αυτόν τον τρόπο, προστατεύουν τις κυτταρικές μεμβράνες και υποστηρίζουν τη συνολική υγεία των αγγείων, μειώνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης αθηροσκλήρωσης και άλλων σχετικών παθήσεων, όπως η στεφανιαία νόσος. Επιπλέον, η αντιοξειδωτική δράση της λαδανιάς ενισχύει την ελαστικότητα των αγγείων, συμβάλλοντας στη διατήρηση της υγιούς κυκλοφορίας του αίματος.

Με βάση αυτά τα επιστημονικά δεδομένα, η λαδανιά αποτελεί ένα φυσικό σύμμαχο για την προστασία του καρδιαγγειακού συστήματος, προσφέροντας μία φυσική και αποτελεσματική προσέγγιση στη βελτίωση της υγείας της καρδιάς και των αγγείων.

2. Αντιφλεγμονώδης Δράση

Η φλεγμονή είναι ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσημάτων, όπως η αθηροσκλήρωση, η υπέρταση και οι καρδιακές αρρυθμίες. Πρόκειται για μια φυσική αντίδραση του σώματος σε βλάβες ή παθογόνα, αλλά όταν αυτή η αντίδραση γίνει χρόνια, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, ιδιαίτερα στο καρδιαγγειακό σύστημα.

Η λαδανιά, χάρη στις αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές της, μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο φυσικό εργαλείο για την καταπολέμηση της χρόνιας φλεγμονής. Οι βιοδραστικές ουσίες της, όπως οι πολυφαινόλες και οι φλαβονοειδείς ενώσεις, έχουν αποδειχθεί ότι αναστέλλουν την παραγωγή προ-φλεγμονωδών μορίων, όπως οι κυτοκίνες και οι προσταγλανδίνες. Αυτές οι ενώσεις είναι γνωστό ότι παίζουν κεντρικό ρόλο στην πρόκληση και διατήρηση της φλεγμονώδους αντίδρασης.

Μία από τις κύριες παθολογικές διεργασίες που συνδέονται με τη φλεγμονή είναι η ανάπτυξη αθηρωματικών πλακών στα αγγεία, η οποία ξεκινά από τη φλεγμονώδη βλάβη στα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων. Οι φλαβονοειδείς ενώσεις της λαδανιάς μπορούν να προστατεύσουν αυτά τα κύτταρα, μειώνοντας την πιθανότητα φλεγμονωδών διεργασιών που οδηγούν σε πάχυνση και σκλήρυνση των αγγείων.

Επιπλέον, η λαδανιά μπορεί να μειώσει τα επίπεδα των αντιδραστικών ειδών οξυγόνου (ROS) που συμβάλλουν στη φλεγμονή και στο οξειδωτικό στρες. Με τον τρόπο αυτό, προστατεύει τα αγγεία από περαιτέρω βλάβες και συμβάλλει στη διατήρηση της υγείας του καρδιαγγειακού συστήματος. Η δράση της δεν περιορίζεται μόνο στην πρόληψη, αλλά επεκτείνεται και στη διαχείριση της ήδη υπάρχουσας φλεγμονής, προσφέροντας ανακούφιση και βελτιώνοντας την αγγειακή λειτουργία.

Με βάση αυτές τις ιδιότητες, η λαδανιά μπορεί να θεωρηθεί ως ένας φυσικός σύμμαχος στη μείωση της χρόνιας φλεγμονής, προσφέροντας προστασία στην καρδιά και τα αγγεία. Η τακτική κατανάλωσή της, σε μορφή αφεψήματος ή εκχυλίσματος, μπορεί να ενισχύσει την άμυνα του οργανισμού έναντι των καρδιαγγειακών παθήσεων, λειτουργώντας ως ένας ασφαλής και φυσικός τρόπος για τη βελτίωση της υγείας.

3. Ρύθμιση της Υπέρτασης

Παρόλο που οι άμεσες επιδράσεις της λαδανιάς στην αρτηριακή πίεση δεν έχουν μελετηθεί εκτενώς, η συνολική της δράση στη βελτίωση της αγγειακής υγείας υποδηλώνει ότι μπορεί να διαδραματίσει θετικό ρόλο στη ρύθμιση της πίεσης. Η αρτηριακή πίεση επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η ελαστικότητα των αγγείων, η υγεία του ενδοθηλίου, το επίπεδο της φλεγμονής και το οξειδωτικό στρες. Σε όλα αυτά, η λαδανιά φαίνεται να προσφέρει σημαντικά οφέλη.

Α) Ενίσχυση της Ελαστικότητας των Αγγείων

Η λαδανιά περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις πολυφαινολών και φλαβονοειδών, που συμβάλλουν στη διατήρηση της ελαστικότητας των αιμοφόρων αγγείων. Η βελτίωση της αγγειακής ελαστικότητας επιτρέπει τη σωστή προσαρμογή των αγγείων στις αλλαγές της ροής του αίματος και της πίεσης, μειώνοντας την πιθανότητα υπέρτασης.

Β) Προστασία του Ενδοθηλίου

Το ενδοθήλιο, η λεπτή επένδυση των αιμοφόρων αγγείων, παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Το οξειδωτικό στρες και η φλεγμονή μπορούν να το βλάψουν, οδηγώντας σε αγγειακή δυσλειτουργία. Οι αντιοξειδωτικές ιδιότητες της λαδανιάς, όπως αυτές που έχουν περιγραφεί από τον Petereit και τους συνεργάτες του (1991), προστατεύουν τα ενδοθηλιακά κύτταρα, μειώνοντας τον κίνδυνο βλαβών και υποστηρίζοντας τη φυσιολογική λειτουργία των αγγείων.

Γ) Μείωση της Φλεγμονής

Η χρόνια φλεγμονή είναι ένας βασικός παράγοντας που συμβάλλει στην αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες της λαδανιάς μπορούν να μειώσουν τις φλεγμονώδεις διεργασίες στο αγγειακό σύστημα, προάγοντας έτσι τη σταθερότητα της πίεσης.

Δ) Μείωση του Οξειδωτικού Στρες

Το οξειδωτικό στρες επηρεάζει αρνητικά την αγγειακή υγεία, οδηγώντας σε αγγειοσύσπαση και αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Οι πολυφαινόλες της λαδανιάς έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές στη μείωση των αντιδραστικών ειδών οξυγόνου (ROS), προστατεύοντας έτσι τα αγγεία από περαιτέρω βλάβες.

Ε) Συνδυασμός με Υγιεινό Τρόπο Ζωής

Η λαδανιά μπορεί να λειτουργήσει ως μέρος ενός ολοκληρωμένου προγράμματος πρόληψης ή διαχείρισης της υπέρτασης, σε συνδυασμό με έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά, η τακτική άσκηση, ο περιορισμός του αλατιού και η διαχείριση του άγχους είναι όλοι παράγοντες που, σε συνδυασμό με τη λαδανιά, μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων αρτηριακής πίεσης.

4. Προστασία από Καρδιακή Αρρυθμία

Η αντιοξειδωτική δράση της λαδανιάς παίζει καθοριστικό ρόλο στην προστασία του μυοκαρδίου, της βασικής μυϊκής μάζας της καρδιάς, από τις επιβλαβείς επιδράσεις του οξειδωτικού στρες. Το οξειδωτικό στρες προκαλείται από την υπερβολική παραγωγή αντιδραστικών ειδών οξυγόνου (ROS), τα οποία μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στα κύτταρα της καρδιάς, διαταράσσοντας την κανονική τους λειτουργία. Αυτή η κατάσταση συνδέεται στενά με την εμφάνιση αρρυθμιών και άλλων καρδιακών διαταραχών.

Πώς Δρα η Λαδανιά στην Προστασία του Μυοκαρδίου

Η λαδανιά είναι πλούσια σε πολυφαινόλες και φλαβονοειδή, ισχυρά αντιοξειδωτικά που έχουν την ικανότητα να εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες και να μειώνουν το οξειδωτικό στρες. Αυτά τα φυσικά συστατικά προστατεύουν τα μυοκαρδιακά κύτταρα από τη φθορά που προκαλείται από την οξείδωση των λιπιδίων και των πρωτεϊνών της κυτταρικής μεμβράνης. Συγκεκριμένα:

Α) Προστασία των Κυττάρων του Μυοκαρδίου

Οι αντιοξειδωτικές ουσίες της λαδανιάς μειώνουν την οξείδωση των λιπιδίων που αποτελούν βασικό δομικό στοιχείο των κυτταρικών μεμβρανών. Αυτό συμβάλλει στη διατήρηση της ακεραιότητας και της φυσιολογικής λειτουργίας των μυοκαρδιακών κυττάρων, προστατεύοντάς τα από βλάβες που μπορεί να οδηγήσουν σε καρδιακές αρρυθμίες.

Β) Μείωση του Κινδύνου Αρρυθμιών

Το οξειδωτικό στρες έχει συνδεθεί με διαταραχές στη διαχείριση των ηλεκτρολυτών, όπως το ασβέστιο και το κάλιο, οι οποίες είναι απαραίτητες για την κανονική λειτουργία της καρδιάς. Η λαδανιά, μειώνοντας τα επίπεδα του οξειδωτικού στρες, βοηθά στη σταθεροποίηση της ηλεκτρικής δραστηριότητας της καρδιάς, μειώνοντας έτσι την πιθανότητα εμφάνισης αρρυθμιών.

Γ) Αναστολή Φλεγμονωδών Διεργασιών

Η χρόνια φλεγμονή που συνοδεύει το οξειδωτικό στρες μπορεί να επιδεινώσει την καρδιακή λειτουργία και να προκαλέσει βλάβες στο μυοκάρδιο. Οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες της λαδανιάς μειώνουν αυτές τις φλεγμονώδεις διεργασίες, προστατεύοντας περαιτέρω το μυοκάρδιο από φθορά.

Δ) Βελτίωση της Μικροκυκλοφορίας

Η λαδανιά συμβάλλει στη βελτίωση της μικροκυκλοφορίας στην καρδιά, διευκολύνοντας την καλύτερη παροχή οξυγόνου και θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα του μυοκαρδίου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την πρόληψη βλαβών που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες.

Επιστημονική Τεκμηρίωση

Η λαδανιά αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών, οι οποίες τεκμηριώνουν τη φαρμακευτική της αξία, ιδιαίτερα όσον αφορά την υποστήριξη της καρδιαγγειακής υγείας. Ορισμένες από αυτές τις έρευνες εξετάζουν τη χρήση της στην παραδοσιακή ιατρική, ενώ άλλες επικεντρώνονται στις βιοδραστικές ουσίες της και στις πιθανές θεραπευτικές τους εφαρμογές.

Για παράδειγμα, η μελέτη των González-Tejero και συνεργατών (2008) αναδεικνύει τη σημαντική θέση που κατέχει η λαδανιά στην παραδοσιακή ιατρική των μεσογειακών λαών. Ειδικότερα, καταγράφεται η χρήση του φυτού για την αντιμετώπιση καρδιαγγειακών προβλημάτων, όπως η βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος και η μείωση των συμπτωμάτων που σχετίζονται με την καρδιακή δυσλειτουργία. Η έρευνα αυτή υπογραμμίζει τη βαθιά σύνδεση της λαδανιάς με τη λαϊκή ιατρική, η οποία εμπνέεται από αιώνες παρατηρήσεων και εμπειρικής γνώσης.

Παράλληλα, η ανασκόπηση του Wojcikowski και των συνεργατών (2007) εξετάζει τις θετικές επιδράσεις των φυτικών εκχυλισμάτων, συμπεριλαμβανομένων αυτών που προέρχονται από τη λαδανιά, στη λειτουργία της καρδιάς και των αγγείων. Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα φυτικά εκχυλίσματα μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του οξειδωτικού στρες, το οποίο αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες για την ανάπτυξη καρδιαγγειακών νοσημάτων. Επιπλέον, η ανασκόπηση επισημαίνει ότι η αντιοξειδωτική δράση του φυτού μπορεί να προστατεύσει τα αγγεία από βλάβες και να μειώσει τη φλεγμονή, ενισχύοντας συνολικά τη λειτουργία του καρδιαγγειακού συστήματος.

Αυτές οι μελέτες, μεταξύ άλλων, επιβεβαιώνουν ότι η λαδανιά είναι ένα φυσικό φάρμακο με τεράστιο δυναμικό για την υποστήριξη της καρδιαγγειακής υγείας, τόσο ως μέρος της παραδοσιακής θεραπευτικής πρακτικής όσο και με βάση τη σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση.

Η Λαδανιά ως Μέρος της Καθημερινής Ζωή

Η λαδανιά είναι ένα βότανο που μπορεί να ενσωματωθεί εύκολα στην καθημερινότητά σας, προσφέροντας πολυάριθμα οφέλη για την υγεία, ειδικά για το καρδιαγγειακό σύστημα. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να την αξιοποιήσετε, με τις πιο δημοφιλείς μορφές χρήσης να περιλαμβάνουν το αφέψημα και το εκχύλισμα.

Αφέψημα Λαδανιάς

Ένα ζεστό φλιτζάνι τσάι λαδανιάς είναι ένας απλός και απολαυστικός τρόπος να αποκομίσετε τα οφέλη του φυτού. Για να το παρασκευάσετε, μπορείτε να ακολουθήσετε τα εξής βήματα:

1. Προσθέστε 1-2 κουταλάκια του γλυκού αποξηραμένα φύλλα λαδανιάς σε ένα φλιτζάνι βραστό νερό.
2. Σκεπάστε το φλιτζάνι και αφήστε το αφέψημα να εκχυλιστεί για περίπου 10 λεπτά, ώστε να απελευθερωθούν όλες οι ευεργετικές ουσίες του φυτού.
3. Σουρώστε το αφέψημα και απολαύστε το ζεστό, σκέτο ή με λίγο μέλι για επιπλέον γεύση.

Το αφέψημα λαδανιάς μπορεί να γίνει ο καθημερινός σας σύμμαχος, προσφέροντας αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη προστασία για την καρδιά, ενώ παράλληλα βοηθά στη χαλάρωση και την ευεξία.

Γιατί να Προτιμήσετε τη Λαδανιά από την Ικαρία

Η Ικαρία φημίζεται για την καθαρότητα του περιβάλλοντός της, γεγονός που προσδίδει εξαιρετική ποιότητα στα αυτοφυή βότανά της. Η λαδανιά, που φύεται άγρια στο νησί, είναι ένα από τα πιο ανθεκτικά φυτά της περιοχής. Δεν μπορεί να καλλιεργηθεί, καθώς αναπτύσσεται φυσικά στις άνυδρες και βραχώδεις εκτάσεις της Ικαρίας, παραμένοντας αναλλοίωτη από ανθρώπινη παρέμβαση. Εντυπωσιακό χαρακτηριστικό της λαδανιάς είναι η ανθεκτικότητά της στις πυρκαγιές· οι ρίζες της δεν καίγονται, επιτρέποντας στο φυτό να αναγεννηθεί μόνο του, ακόμα και μετά από καταστροφικές φωτιές. Αυτό την καθιστά ένα σύμβολο αντοχής και αναγέννησης, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί όλες τις πολύτιμες φαρμακευτικές της ιδιότητες.

Ανακαλύψτε τη δύναμη της λαδανιάς για την υγεία της καρδιάς σας. Στο e-shop μας, θα βρείτε υψηλής ποιότητας λαδανιά από την Ικαρία, ιδανική για καθημερινή χρήση. Κάντε την παραγγελία σας σήμερα και προσθέστε στη ζωή σας ένα κομμάτι από τη σοφία και τη μακροζωία της Ικαρίας.

Παραγγείλετε τη λαδανιά σας εδώ και κάντε το πρώτο βήμα για μια πιο υγιή καρδιά!

Η λαδανιά δεν είναι απλώς ένα βότανο. Είναι ένα φυσικό φάρμακο, μια γέφυρα ανάμεσα στην παράδοση και τη σύγχρονη επιστήμη, και ένας πολύτιμος σύμμαχος για την υγεία μας. Ενσωματώστε την στη ζωή σας και δώστε στην καρδιά σας την αγάπη που της αξίζει!

Χριστίνα Μπακοπούλου – Mpharm, Msc Bioethics, PhD

Επιστημονική βιβλιογραφία

Παρακάτω παρατίθενται επιστημονικές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση του βοτάνου Cistus creticus με την υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος:

1. González-Tejero, M.R., Casares-Porcel, M., Sánchez-Rojas, C.P., Ramiro-Gutiérrez, J.M., Molero-Mesa, J., Pieroni, A., Giusti, M.E., Censorii, E., de Pasquale, C., Della, A., Paraskeva-Hadjichambi, D., Hadjichambis, A., Hmamouchi, M., El-Johrig, S., El-Demerdash, M., El-Zayat, M., Heneidak, S., & Al-Shahaby, O. (2008). Medicinal plants in the Mediterranean area: Synthesis of the results of the project Rubia. Journal of Ethnopharmacology, 116(2), 341-357.
   Αυτή η μελέτη εξετάζει τη χρήση του Cistus creticus στην παραδοσιακή ιατρική της Μεσογείου, συμπεριλαμβανομένων των εφαρμογών του για καρδιαγγειακές παθήσεις.
2. Petereit, F., Kolodziej, H., & Nahrstedt, A. (1991). Flavan-3-ols and proanthocyanidins from Cistus incanus. Phytochemistry, 30(3), 981-985.
   Αν και η μελέτη αυτή επικεντρώνεται στο είδος Cistus incanus, σχετίζεται με το Cistus creticus και αναλύει τις ενώσεις φλαβαν-3-ολών και προανθοκυανιδινών, οι οποίες έχουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες που μπορεί να ωφελήσουν το καρδιαγγειακό σύστημα.
3. Wojcikowski, K., Johnson, D.W., & Gobe, G. (2007). Medicinal herbal extracts—Renal friend or foe? Part one: The toxicities of medicinal herbs. Nephrology, 9(5), 313-318.
   Αυτή η ανασκόπηση εξετάζει την τοξικότητα διαφόρων φαρμακευτικών βοτάνων, συμπεριλαμβανομένου του Cistus creticus, και τις επιπτώσεις τους στη νεφρική και καρδιαγγειακή υγεία.

Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου έχει καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή ή υποκατάστατο της επαγγελματικής γνώμης του γιατρού σας. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση, θεραπεία ή πρόληψη οποιασδήποτε ασθένειας χωρίς την καθοδήγηση του κατάλληλου επαγγελματία υγείας. Εάν λαμβάνετε φαρμακευτική αγωγή, δεν θα πρέπει να την διακόψετε, να την τροποποιήσετε ή να την παραλείψετε χωρίς την έγκριση του επιβλέποντα ιατρού σας. Πάντα να συμβουλεύεστε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στη φαρμακευτική σας αγωγή ή στη διατροφή σας.